Alzheimer hastalığı nedir? Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavisi

Anasayfa/Sağlık/Alzheimer hastalığı nedir? Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavisi

Alzheimer hastalığı nedir? Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavisi

Alzheimer hastalığı nedir?

Alzheimer hastalığı, hafıza, düşünme ve davranışlarda sorunlara neden olan ölümcül bir beyin hastalığıdır.  Alzheimer hastalığının belirtileri çoğunlukla yavaş gelişir ve zamanla kötüleşir, kişinin sosyal hayata ayak uyduramamasına ve bu arada gündelik işlerini yapamaz hale gelmesine neden olur.

ABD’de alzheimer hastalığı

2016 istatistiklerine göre, Amerika Birleşik Devletleri’nde 5 milyondan fazla alzheimer hastası vardır. Hastaların çoğunluğu 65 yaş ve üzeridir. 65 yaş üzerindeki her 9 kişiden birisi alzheimer hastasıdır. ABD’li uzmanların yaptığı araştırmalara göre alzheimer hastalığı ölümcül hastalıklar listesinin 6. sırasında bulunmaktadır. ABD’de her 3 yetişkinden birisi, alzheimer ya da bunamadan ölmektedir. Bir diğer çalışmada ise alzheimer hastalığının göğüs ve prostad kanseri toplamından daha fazla insan ölümüne neden olduğu tespit edilmiştir.

Türkiye’de alzheimer hasta sayısı nedir?

Türkiye’de konu ile ilgili net bilgiler henüz Sağlık Bakanlı’nca yayımlanmamıştır. Bu nedenle Türkiye’de kaç kişinin alzheimer hastası olduğu, kaç kişinin alzheimer hastalığından öldüğü yönünde istatistiki veriler bulunmamaktadır.

Türkiye Alzheimer Derneği’ne göre, ülkemizde 400 binden fazla alzheimer hastası olduğu tahmin edilmektedir.

Alzheimer hastalığı nasıl gelişir?

Alzheimer hastalığı hızla gelişerek beyin fonksiyonlarını olumsuz etkiler.

 

Beyin yapısında bulunan plaklar ve düğüm denen anormal protein parçacıkları zamanla beyinde birikirler. Beyin hücrelerini öldürürler. Anormal proteinlerin bu faaliyeti belleğin ilk olarak şekillendiği beynin hippokampus (hippocampus) denen bölgesinde başlar. Zamanla plaklar ve tangles denen anormal proteinler, hippokampusu yok ederler. Bugün için önlem alınamadığından, anormal protein dediğimiz plakalar ve düğümler zaman içerisinde beynimizin diğer bölgelerine de yayılırlar, tahribata devam ederler.

Alzheimer hastalığı kronik, ilerleyici dejeneratif (degenerative) beyin rahatsızlığıdır. Eninde sonunda beyin hücrelerini ve beyin hücrelerini birbirine bağlayan, hücreler arasında iletişimi sağlayan sinir hücrelerini (nöronları) yok eder.

► Alzheimer hastalığı beyinin sürekli gelişim gösteren, ilerleyen bir hastalığıdır. Alzheimer hastalığında  beyin hücreleri tahrip olur. Beynin normal fonksiyonlarını yok eder. Tahrip edilen bölgelere bağlı olarak, alzheimer hastalığı kişide hafıza, düşünme ve davranış problemlerine yol açar.

► Demans (bunama), giderek azalan kavrama yeteneği fonksiyonuyla ilgili olarak kullanılan genel bir terimdir.

► Alzheimer hastalığı demansın yani bunamanın en çok rastlanılan şeklidir. Alzheimer Derneği‘ne göre, alzheimer hastalığı demans vakalarının %50-80’ini oluşturur.

►Alzheimer, öldürücü bir hastalıktır. Her şeye rağmen alzheimer hastalığının semptomlarını azaltmak için bazı tedavi yöntemleri mevcuttur. Hastalığı tamamen ortadan kaldırmak bugün için mümkün değildir.

Alzheimer hastalığında doğru bilinen yanlışlar

► YANLIŞ – Bende hafıza kaybı var, demek ki ben alzheimer hastasıyım ya da bunadım.

► DOĞRU – Bir çok kişi hafıza kaybı sorunu yaşar. Fakat bu onların alzheimer hastası olduğu anlamına gelmez. Zaten, bu gibilerin çoğunluğu da alzheimer hastası değildir. Hafıza kaybı semptomlarının nedenlerini öğrenmenin en iyi yolu, nöroloji uzmanına danışmaktır.

Alzheimer hastalığının risk faktörleri

► Birincil risk faktörü yaşlanmadır.

►İkincil risk faktörü ise aile öyküsü ve genetik yakınlıktır.

Yapılan araştırmalara göre kadınlar erkeklere göre daha uzun yaşadıklarından, kadınların alzheimer hastalığına yakalanma oranı daha yüksektir. Kavrama güçlüğü çekenler ile önceden kafa travması geçirenlerde alzheimer görülme riski her zaman fazladır.

Alzheimer hastalığında doğru bilinen yanlışlar

► YANLIŞ – Eğer ailenizde alzheimer hastalığı varsa, genetik testler sizin de alzheimer hastalığına yakalanıp yakalanmayacağını söyler.

► DOĞRU – Anne, baba ve kardeşlerde daha önceden alzheimer hastalığı teşhis edilmişse, sizin de alzheimer hastası olma riskiniz yüksektir. Ancak genetik yakınlık tek risk faktörü değildir.

Editörün Önerisi >>  Burun Tıkanıklığı nedir? Burun tıkanıklığı nasıl tedavi edilir?

Alzheimer hastalığının belirtileri nelerdir?

Alzheimer hastalığının kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak, üç ana risk faktörü yaş, aile öyküsü ve genetik yakınlıktır. İdrak (kavrama) güçlüğü olanlar ile kafa travması geçirenlerde alzheimer görülme oranı yüksektir.

Alzheimer hastalığının belirtileri üç ayrı grup altında toplanabilir:

  1. Zihinsel yeteneklerdeki bozulma: Unutkanlık, bellek ve hafıza kayıpları zihinsel yeteneklerdeki bozulmaya işaret eder. Bunu konuşma bozuklukları izler. Akıcı konuşmada zorluk olabilir. Hasta konuşurken kelime bulmada zorluk yaşayabilir. Kişi-zaman-yer oryantasyon bozuklukları görülebilir. Kişi, yolunu şaşırır, evini bulamaz. El becerilerinde ve motor becerilerinde gerileme görülebilir. Resim yapamaz, bisiklet süremez. Yönetici fonksiyonlarda bozulma ortaya çıkabilir: Karar verme, planlama yapma, organizasyon yapma, işleri önem sırasına göre sıralama, öncelikleri belirleme gibi zihinsel yeteneklerde bozulma olabilir.
  2. Kişilik değişiklikleri, davranış bozuklukları ve nöropsikolojik problemler: Bu grupta uyku problemleri, anksiyete (bunaltı), depresyon, hayal görme, sanrılar gözlemlenebilir.
  3. Günlük yaşam aktivitelerindeki bozulmalar: Hasta daha önceden kolaylıkla yapabildiği işleri,  eylemleri yapamaz hale gelir. Sahip olduğu becerileri yerine getiremez, becerilerde kayıp olabilir. Ev işlerini, ev yemeklerini önceleri rahatlıkla yapan bir ev hanımı artık bunları yapamaz hale gelir. Ocak, fırın, çamaşır makinesi, televizyon gibi gereçleri daha önceden rahatlıkla kullanabilen bir kişi, alzheimer hastalığının ilerlemesiyle birlikte bu aletleri ve gereçleri kullanamaz. Yani günlük yaşam aktiviteleri dediğimiz aktivitelerde, becerilerde bozulma görülebilir. 

Alzheimer hastalığı olduğu düşünülen, dikkat çeken ölçüde unutkanlık gözlemlenen yahut anne, baba ve kardeşleri gibi yakınlarında alzheimer hastalığı olan kimseler, öncelikle bir nöroloji uzmanına başvurmalıdırlar. Nöroloji uzmanının fiziksel ve nörolojik değerlendirmeler ile, nöropsikolojik testler vasıtasıyla, mental durumun değerlendirmesini yapması gerekir.

Alzheimer hastalığı ve gerekli testler

Mental durum muayenesinde hastanın oryantasyonunu, kendisi ve çevresi hakkındaki bilgisini, güncel olaylardan haberdarlığını, dikkatini, kısa süreli belleğini ve öğrenmesini, uzun süreli belleğini, muhakemesini, aritmetik becerisini, soyutlama-soyutta düşünme becerisini, karmaşık görsel algısını ve yapılandırma becerisini gözden geçirmek gerekir.

Alzheimerdan şüphelenilen kişilerde fiziksel ve nörolojik değerlendirme yapıldıktan sonra, hastada bir demans olup olmadığı araştırılır.  Eğer nöroloji uzmanı hastada bir demans (bunama) olduğunu düşünüyorsa, demansın nedenleri üzerine yönelmelidir. Bunun için bazı ek görüntüleme ve kan testlerine gerek duyulabilir.

Alzheimer hastalığı en sık görülen demans (bunama) nedenidir. Tüm bunama vakalarının yani demansların yaklaşık 2/3’ünü alzheimer hastalığı oluşturmaktadır. Ancak, bunun dışında da bir takım demans yapan etkenler olabilir. Bunların bir kısmı tedavi edilebilen demans nedenleridir. Bu bakımdan uzmanlarca demans nedenlerinin araştırılıp tedavisi yoluna gidilmesine öncelik verilir.

Alzheimer şüphesi bulunan bir hastaya hangi testlerin yapılacağına tamamen nöroloji uzmanı karar verir. Bazı durumlarda kan biyokimya testlerinin genişletilmesi, serolojik testler, tiroit fonksiyon testleri, B12 gibi vitamin testleri de gerekebilir.

Alzheimer hastalığının tedavisi

Günümüzde alzheimer hastalığını tam olarak ortadan kaldırmaya yönelik köklü bir tedavi yöntemi mevcut değildir. Bütün dünyada iki tür tedavi yöntemi uygulanmaktadır:

İlaç tedavisi: Birinci aşamada zihinsel yeteneklerdeki kayba yönelik tedavi uygulanır. İkinci aşamada ise nöropsikolojik belirti ve bulgular ile, kişilik ve davranış bozukluklarına yönelik tedaviler uygulanır. Bütün dünyada olduğu gibi Türkiye’de de tedavide yaygın olarak kullanılan bir kaç çeşit ilaç bulunmaktadır.

Destekleyici tedavi: Alzheimer hastasına E vitamini verilmesi, zihinsel rehabilitasyon, meşguliyet tedavisi, fiziksel egzersizler, hastanın sosyal bir çevrede olmasının sağlanması gibi tedavi metotlarıdır.

Editörün Önerisi >>  Cilt kuruluğu nedir? Belirtileri nelerdir? Cilt kuruması nasıl önlenir?

Mevcut tedavi yöntemleri alzheimer hastalığını tedavi edemese, ilerlemesini durduramasa bile uygulanan tedavi yöntemleri belirli bir süre için hafıza kaybı veya kafa karışıklıkları gibi semptomları azaltmaya yardımcı olmakta, bu suretle hastanın yaşam konforunu bir süre daha arttırmaktadır.

ABD Gıda ve İlaç dairesi (The U.S. Food and Drug Administration-FDA) iki tür ilacın alzheimer tedavisinde (hafıza kaybı, kafa karışıklıkları, düşünce problemleri gibi idrak bozukluklarının tedavisinde) kullanılmasını onaylamıştır. Bu ilaçlar mutlaka uzman bir doktor kontrolunda kullanılmalı ve muhakkak eczanelerden temin edilmelidir. Kolinesteraz inhibitörleri asetilkolin yıkımını engeller. Bunlar, öğrenme ve hafıza için önemli bir kimyasal habercidir. Asetilkolin seviyelerini yüksek tutarak sinir hücreleri arasındaki iletişimi destekler. Kullanan hastaların yarısına yakınında semptomlar 6-12 ay kadar geciktirilebilmiştir. En önemli yan etkileri mide bulantısı, kusma ve iştah kaybıdır. Bağırsak fonksiyonlarını arttırır.

Alzheimer hastalığı ilerledikçe, beyin hücreleri ölmektedir. Ölen hücrelerin yerine yenileri üretilememektedir. Hücrelerin ölmesi yüzünden hücreler arasındaki iletişim kesilmektedir. Bu durum, idrak ve kavrama yeteneğini her geçen gün kötüleştirmektedir.

Uyarı:

Alzheimer, nörodejeneratif bir hastalıktır. Nörodejeneratif hastalıklar, kazanılmış becerilerin sonradan kaybı ve sürekli kötüleşen mental yıkım ile karakterize edilen ve özellikle sinir sistemini etkileyen bir grup hastalıktır. Tedavi edilmediği takdirde, sürekli mental yıkıma neden olur. Bu özelliği ile, kronik bir hastalıktır. Tam bir tedavisi mümkün değildir. Hastalığın erken dönemde tanınmasında, tedaviye uzman doktor kontrolunda, erken başlanmasında büyük yarar vardır. Günümüzdeki tedavi ilaçlar ve destekleyici tedavi yöntemleri, erken dönemde çok daha etkindir. Tedaviye erken dönemde başlanırsa, uzman doktorlar tarafından hastalığın seyri değiştirilebilir.

Alzheimer hastalığı ve beklentiler

Kalp-damar hastalıkları ve kanser gibi insan ölümlerinde ilk sırada yer alan hastalıkların tedavisinde iyileşme kaydedilmesine rağmen, alzheimer hastalığının tedavisinde umut vaat eden bir gelişme olamamaktadır. Bunun yanında ortalama yaşam ömrünün uzaması ile birlikte, alzheimer hasta sayısının gelecek yıllarda oran olarak daha fazla olacağı değerlendirilmektedir. Kesin nedeni tam olarak bilinmeyen alzheimer hastalığı tehlikesi insanlık için gelecekte de artarak devam edecektir. Öyle ki günümüzde dünyanın en gelişmiş ülkelerinden olan ABD’nde her 66 saniyede bir, yeni bir alzheimer vakasıyla karşılaşılmaktadır.

Unutkanlıkla nasıl başedebiliriz?

Yaşlandıkça bellek dahil, fiziki kabiliyetlerimizin çoğu azalır. Bazıları bu durumu yaşlanma sürecine bağlar, yaşlanmanın doğal sonucu olarak görür. Zor zamanlarda meydana gelen unutkanlık, bunamanın bir diğer şekli olan alzheimer hastalığından kaynaklanan unutkanlıktan çok farklıdır.

Sağlıklı bir beyine sahip olmanın yolu, sağlıklı beslenmeden geçer. Bu yüzden hayatımızın her döneminde beslenmeye önem vemeliyiz. Elimizden geldiğince stresten uzak durmalıyız. Bu noktada zihnimizi rahatlatacak bir takım egzersizler ve uğraşlar bulmalıyız. Unutkanlıkla başa çıkmanın en önemli yollarından birisi de bol bol okumaktır. Gündemden kopmamak, kendi köşemize çekilmemek ve gündemi takip etmek beyin sağlığı açısından büyük önem arz etmektedir. Yaşlı da olsak, genç de olsak mutlaka sosyal hayatın içinde olmalıyız. Arkadaşlarımızla sık sık görüşmeli ve onlarla vakit geçirmeliyiz. Alkolden ve sigaradan uzak durmalıyız. Geç uyumaktan, geç uyanmaktan kaçınmalı ve mutlaka düzenli uyumalıyız.

Burcu AKIN DEMİRTAŞ, Uzman Eczacı

Kaynaklar:

  1. www.alz.org

Yazan | 2017-03-12T18:15:28+00:00 Mart 1st, 2017|Sağlık|Alzheimer hastalığı nedir? Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavisi için yorumlar kapalı

Yazar Hakkında:

K.K.K’lığından emekli topçu kurmay albay. Kara Harp Okulu, Kara Harp Akademisi ve Silahlı Kuvvetler Akademisi’nden mezun. 11 yıldan fazla süreyle NATO'da görev yaptı. Çok iyi seviyede Almanca ve İngilizce bilir. NATO, Küresel Siyaset, Küresel Terörizm konularında serbest yazar.
%d blogcu bunu beğendi:
/* Omit closing PHP tag to avoid "Headers already sent" issues. */