//Bencillik duygusu nedir? Bencillik duygusu ile nasıl savaşabiliriz?

Bencillik duygusu nedir? Bencillik duygusu ile nasıl savaşabiliriz?

Bencillik her zaman ve yalnızca ‘ben’ ideolojisi olarak kabul edilmelidir. ‘Ego’ ya da ‘ben’ zihnimizin dış dünya ile temas kuran bölümüdür. Latince olan ‘ego’ sözcüğü her şeyi öncelikle kendine mal eden, sadece kendi çıkarını düşünen kişiler için kullanılır.

Thomas Hobbes’e göre bencillik duygusu

Bencillik duygusunun yani egoizmin felsefedeki teorisyeni İngiliz Thomas Hobbes (1588-1689)’tır. Thomas Hobbes’e göre kişi, doğuştan itibaren ‘ben’ sevgisiyle yani öncelikle kendisini düşünerek hareket eder. Hobbes’e göre insan davranışlarının amacı kişinin kendi yaşamını garanti altına alması ve devamlılığının sağlanmasıdır. Ahlaklılık, kişinin kendini koruma güdüsünün dışa vurulmasının bir biçimidir. Bireyin eylemlerine, iyi ve kötü diyen yine bireyin kendisidir. Birey daima yararına, çıkarına uygun olanı yapar. Her insanın çıkarı bir olamaz, bu yüzden evren ahlak yasası olamaz.

Bencillik duygusu, kişinin sadece kendi menfaatleri doğrultusunda davranmasına neden olur. Bencillik her zaman için ve sadece ben merkezci olmayı tanımlar. Bencillik duygusunu yoğun olarak yaşayanlar, daima kendi çıkarlarının ne olduğunu sorgularlar. Kendi çıkarlarını gerçekleştirecek uygun hedefler bulmaya çalışırlar. Eğer kendi çıkarlarına uygun olmayan bir konuda karar vermeleri gerekirse, verecekleri karar kaçınılmaz olarak ‘hayır’ olacaktır.

Kendi çıkarını düşünmeyen kişileri ‘bencil olmayan’ kişiler olarak adlandırabiliriz. Kişinin olaylara, karşılaşılan durum ve şartlara sadece kendi çıkarları doğrultusunda bakmaması durumunda, o kişinin kendi çıkarlarını düşünmediğini söyleyebiliriz.

Çocukluktan başlayarak, her yaşta ve aile içi veya çalışma ortamı gibi her durumda bencillik duygusunu gözlemleyebiliriz.

Gerçek anlamda bencillik duygusu kişinin kendi çıkarlarına uygun hedefleri tespit etmesini ve bu hedeflere ulaşmak için uygun davranışlar sergilemesini gerektirir.

İyi, tarafsız ve kötü bencillik duygusu

Eğer birisi size ‘sen çok bencil birisin’ derse, şüphesiz bu ifadede bir eleştiri söz konusudur. Eleştirinin mesajı açıktır: Kendi isteklerinize, ihtiyaçlarınıza ve refahınıza çok fazla dikkat ediyorsunuz ve başkalarına yeterince ilgi göstermiyorsunuz. Bencil davranış genellikle ‘ahlaksızca davranış’ olarak tanımlanır. Ahlaken iyi olan kimse, önce başkalarını düşünmelidir. Vermek, almaktan her zaman daha güzel, daha yüce bir davranış olarak değerlendirilir. ‘Sen ülken için ne yapabilirsin; ülken senin için ne yapabilir?’ sorusunu her zaman tarafsızca yanıtlamaya çalışın. Bunu yaparsanız siz ‘sorumluluk bilinci yerinde olan bir vatandaşsınız’ demektir. Aynı soruyu özneleri değiştirerek yakınlarınız, arkadaşlarınız için de kendi kendinize sorun.

Bazı uzmanlara göre, bencil davranış yalnızca ahlak dışı değil, aynı zamanda kendi psikolojik sağlığınız için de kötüdür.

‘Bir ömür boyu mutluluk istiyorsanız, başkasına yardım edin.’ Çin ata sözünü hiç bir zaman aklınızdan çıkarmayın.

Peki, önce kendini düşünmek iyi midir, kötü müdür?Uçakta seyahat ederken hostesler size tam da uçuştan önce ‘acil yardım’ konusunda bir sunum yaparlar. Bu sunumda size ‘Her hangi bir acil durumda önce kendi maskenizi takın, sonra çocuğunuzun maskesini takın!’ talimatını verirler. İlk bakışta bu size çok da ‘bencilce’ gelmiş olabilir. Ancak, unutmayın ki acil bir durumda siz hayatta kalırsanız çocuğunuzun da hayatta kalmasını sağlayabilirsiniz. Buradaki bencillik duygusu ‘kendini öncelikle düşünme, çocuğunu geri plana itme’ anlamında algılanmamalıdır.

Bana  bu soru sorulsa benim ilk cevabım şu olur: ‘İyi ama kim için iyi? Benim için mi, bir başkası için mi?’

Bencillik kimin çıkarına olacak?

Soruyu biraz daha derinleştirirsek, bir sonraki adımda kendi kendime şu soruyu sorarım: ‘Bencillik kimin çıkarına olacak? Benim mi, bir başkasının mı?’

Bu sorunun basit (ve yanlış) cevabı, bencil davrandığım zaman benim için her zaman iyidir, ancak başkaları için kötüdür.

Başkalarının aleyhine olmak üzere, insanların (en azından geçici olarak) fayda sağladığı birçok durum vardır. Bu duruma en yalın örnek toplum içinde her gün karşılaştığımız saldırı, hırsızlık ve sahtecilik gibi cezai/kriminal eylemlerdir. Steven Covey, bunu bir kişinin kazandığı, başka birinin kaybederken kazan-kaybet işlemi olarak nitelendiriyor.

Ayrıca kriminal olmayan, yani cezai işlem gerektirmeyen başka bazı kazan-kaybet işlemi daha vardır: Duygusal manipülasyon. Ben senin yapmak istemediğin şeyi sana zorla yaptırmak için baskı yaparsam, yani seni bir şeyi yapmaya zorlarsam, bunun adı ‘duygusal manipulasyon’dur.

Tek taraflı ya da kazan-kaybet davranış şekilleri kişi için her zaman iyi olmayabilir. Çünkü, geçici kazançlarına rağmen bu tip kazan-kaybet türü davranışların negatif sonuçları genellikle daha ağır basar.

Saldırı, hırsızlık ve sahtecilik gibi tek yanlı ve kazan-kaybet türü bencillik duygusunun ağır bastığı davranışların sonucunda ya para cezası ya da hapis cezası mutlaka olur.  Yanlışı yapan cezalandırılır. Ama, duygusal manipülasyonlar tek taraflı olarak daha uzun süreli ve felaket getirici sonuçlar doğurabilir. İnsanları kullanırsanız, sizinle gönüllü olarak işbirliği yapma ihtimalleri azalır. Hatta size karşı intikam hissi taşıyabilirler veya sizden intikam almak için yakınları veya arkadaşlarından yardım isteyebilirler.

TREND ANALİZ:  Katarakt hastalığı nedir? Multivitaminler ve katarakt hastalığı ilişkisi

Tarafsız bencillik duygusu

Tarafsız bencillik duygusu halinde kişi bencilce davranır ama bu bencilce davranış, bir başkasına zarar vermez. Diş ve diş eti hastalığının kötü etkilerinden kaçınmak için kişinin dişlerini fırçalaması, bunun için 5 dakika ayırması, tarafsız bencilliğin bir şeklidir. Kişinin diş sağlığına dikkat etmesi, bir başkasının sağlığının bozulmasına yol açmaz. Aynı şey her sabah meditasyon yapmak için 10 dakika ayırdığımda da doğru olur.

Bazıları şunu sorabilir: ‘Diş fırşalamak için kendine harcadığın 5 dakika zamanı, evsiz barksız insanlar için harcamak daha doğru olmaz mı?.’

Toplumda her an için yardıma muhtaç birileri bulunur. Ancak, eğer ben kendi fiziki ve psikolojik sağlığıma iyi bakmazsam, yardıma muhtaç insanlara nasıl faydalı olabilirim ki? Başkalarına yardım etmek için öncelikle benim kendi sağlığımı korumam şarttır.

İyi bencillik duygusu

Kötü bencillik duygusu ve tarafsız bencillik duygusu yanında bir de ‘iyi bencillik’ duygusu vardır. İyi bencillikte her iki taraf da kazandığı için buna kazan-kazan durumu denebilir. İki taraflı bir işlemin en net örneği basit bir takastır. Takas, yapılan alışverişin karşılıklı olarak malla ödenmesidir. Takas işlemi, para bulunmadan önce ticarette değişim için yoğun olarak kullanılıyordu. Para icat edildikten sonra takas yani değişim önemini yitirdi. Başkasıyla bir şeyler yapmak istediğimiz her faaliyette, kazan-kazan durumu vardır. Tiyatro, sinema, futbol maçı, basket maçı, araba yarışı izlemek, iki tarafın da gönüllü yaptığı işlerdir. her iki taraf da bundan zevk almakta, mutlu olmaktadır. Yani, oynayan için de, seyreden için de kazan-kazan durumu söz konusudur.

Bencillik duygusunun sonuçları

Bencillik duygusu ilk bakışta insanlara avantaj sağlıyormuş gibi görünebilir. Ancak, aile ve toplum içinde aşırı bencillik duygusu ile öne çıkanlar, yani bencil insanlar, pek sevilmezler. Zamanla yalnız kalırlar. Kimse bencillik duygusunu bastıramayan insanlarla bir arada olmak, dostluk kurmak istemez.

Hepimiz yakın çevremizde evliliklerin, ortaklıkların, dostlukların, arkadaşlıkların sadece bencillik duygusu yüzünden yıprandığını gözlemlemişizdir.

Bencilliğin insanın doğasında olduğunu kabul etmeli, ancak bencillik duygusunun dostlukların, ortaklıkların, arkadaşlıkların önüne geçmesine engel olmalıyız. Bencillik duygusunu bastırmak için gayret göstermeliyiz. Bu noktada, abartılı olmamak şartıyla, sıkıntılarımızı ve mutluluklarımızı sevdiklerimizle, yakınlarımızla paylaşmaktan kaçınmamalıyız. Bazılarına göre bencillik dostluğun en önemli düşmanı, hatta zehiridir. Uzmanlarına göre ise mutlu olmak için en önde gelen koşullardan birisi de bencillik duygusunu mutlaka kontrol altına almaktır.

Çalışma hayatında bencillik duygusu

İş ortamında kaçınılmaz biçimde öncelikle kendimizi düşünürüz. Bu anormal bir durum değildir. Çünkü, bencillik evrensel bir duygudur ve insanın doğasında vardır.

İş dünyası sert ve rekabetçidir. İş ortamında rakip olarak niteleyebileceğimiz bir çok insanla birlikte çalışırız. Rekabetin en üst düzeyde yaşandığı çalışma ortamında, kendi çıkarlarımızı kollamak zorundayız. Çalışma ortamında farkına varmadan başkalarınca sevilme ve bu süreçte hayal dünyası gücümüzün yükselmesi dürtüsüyle motive oluruz. Bencillik duygumuz kabarır. Aşırıya kaçılmadığı takdirde bu duygusal yükselişin utanılacak bir yanı yoktur.  Normal karşılanmalıdır.

Öte yandan kişisel çıkarları düşünme fikri insanları soylu, asaletli gibi göstermediğinden çevremizdeki çoğu kişi bu duygusunu gizlemek için elinden geleni yapar.

Sahte görüntülere dikkat

En fazla kendisini düşünenler çoğunlukla tüm davranışlarını ahlaksal ya da dinsel argümanlarla desteklerler. Kendilerince kutsal davalara hizmet ettikleri görüntüsünü verirler. Bu görüntüler aklınızı karıştırabilir. Böyle insanlardan yardım isteyeceğimiz zaman onların minnet duygusuna, sözde yardımsever karakterlerine ya da dostça duygularına hitap etmek zorunda kalabiliriz. Ardından size yardım edemeyeceklerini kibarca belirttiklerinde ya da siz vazgeçinceye kadar yardımı ertelediklerinde hayal kırıklığına uğrarsınız. Elbette bu davranışın gerçek nedenini —kendilerinin hiçbir çıkarı olmayışını— asla açıklamazlar.

İnsanların kişisel çıkarlarına hitap edin!

Bir yardım ya da bir iyilik isteyeceğiniz zaman insanların kişisel çıkarlarına herhangi bir biçimde hitap etmeyi düşünmelisiniz.  Bencillik derecesi ne olursa olsun, bunu herkese uygulamalısınız. Dünyaya onların gözünden bakmalı ve gereksinimlerini hissetmeye çalışmalısınız. Size yapacakları yardım karşılığında, onlara zaman kazandıracak bir iyilik ya da tanımak istedikleri biriyle tanıştırmak gibi değerli bir şey vermelisiniz. Bazen size yardım etme fırsatı ya da herhangi bir davayı desteklemek kendilerini iyi göstereceğinden yeterli olur ama genellikle bundan daha sağlam bir argüman bulmalı, gelecekte sizden onlara somut bir yarar sağlanacağını düşünmelerine neden olmalısınız. İnsanlarla etkileşimlerinizde sohbetlerin onlar ve çıkarları çevresinde dönmesinin yolunu bulmak, onları kendi tarafınıza çekme konusunda yararlı olacaktır.

Burcu AKIN DEMİRTAŞ, Uzman Eczacı

Kaynaklar:

¹ Robert Green, Ustalık, Altın Kitaplar, 2015.

² Psychology Today

³ Huffington Post

Yazan | 2017-07-26T12:15:00+00:00 Temmuz 26th, 2017|Sağlık|0 Yorum

Yazar Hakkında:

K.K.K’lığından emekli topçu kurmay albay. Kara Harp Okulu, Kara Harp Akademisi ve Silahlı Kuvvetler Akademisi’nden mezun. 11 yıldan fazla süreyle NATO’da görev yaptı. Çok iyi seviyede Almanca ve İngilizce bilir. NATO, Harp Stratejisi, Küresel Siyaset, Küresel Terörizm konularında serbest yazar.

Bu analiz hakkında yorum yapmak ister misiniz?

%d blogcu bunu beğendi: