Devlet kapitalizmi nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Anasayfa/Ekonomi/Devlet kapitalizmi nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Devlet kapitalizmi nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Kapitalist sistemler girişimci, sosyal ve devlet kapitalizmi olarak üçe ayrılır. Bu yazıda devlet kapitalizmi incelenecektir.

Devlet kapitalizmi kavramı çeşitli şekillerde tanımlanmıştır.

Troçkistler bu kavramı, Stalin yönetimindeki Sovyetler Birliği’nin, kapitalist toplumlardakine benzer şekilde çalışan sınıfları ezmek için üretim gücünü kontrol altına alma eğilimini vurgulamak amacıyla kullandı.

Modern anlamda devlet kapitalizmi, daha çok devletin önemli yönlendirici roller oynadığı kapitalist ekonomileri tanımlamak için kullanılmaktadır. Bunlar genellikle liberal olmayan kapitalist toplumlardır.

Hall ve Soskice, firmaların etkinliklerini rekabetçi piyasa düzenlemeleri temelinde koordine ettiği ‘liberal piyasa ekonomileri’ ile büyük ölçüde piyasa dışı düzenlemelere dayanan ‘koordine piyasa ekonomileri’ arasında ayrım yapmaktadır.

Devlet kapitalizminin bazı özellikleri 1945 sonrası Japonya’sında görülebilir.

Devlet kapitalizmi modeli, Doğu ve Güneydoğu Asya’nın ‘kaplan’ ekonomileri tarafından büyük bir istekle benimsenmiş ve doğmakta olan Çin kapitalizminin yanı sıra bazı bakımlardan Rus kapitalizmini de etkilemiştir.

‘Devlet kapitalizmi’nin en belirgin özelliği

Devlet kapitalizminin ayırıcı özelliği, ortak işleyişe dayalı uzun vadeli ilişkilere yaptığı vurgudur. Bu nedenle bazen ‘kolektif kapitalizm’ olarak da adlandırılır.

Bu, ekonominin, fiyat mekanizması tarafından değil, ‘ilişkisel piyasalar’ olarak adlandırılan bir yapı tarafından yönlendirilmesine izin verir.

Bunun bir örneği de, Japonya’da sanayi ve sermaye arasında yakın ilişki kurulmasını güvence altına alan ve Japon firmaların kısa veya orta vadeden ziyade uzun vadeli yatırım temelinde stratejiler benimsemesine olanak sağlayan iç içe geçmiş hisse mülkiyeti modelidir.

Devlet kapitalizmi ve firmalar

Devlet kapitalizminde, sosyal yaşamın çekirdeğini firmalar oluşturur.

İşçiler ve de özellikle büyük firmaların erkek çalışanları, ABD’de ve hatta sosyal piyasa Avrupa’sında görülmediği biçimde firmaların `üyesidir’. Sadakat, bağlılık ve sıkı çalışmalarının karşılığında işçiler geleneksel olarak ömür boyu iş garantisi, emeklilik, sosyal güvence, tatil ve eğlence fırsatları beklentisi içinde olmuştur. Takım çalışmasının yanı sıra yöneticilerle işçiler arasındaki gelir farklılığının nispeten az tutulmasıyla desteklenen bir kolektif kimlik inşasına özel bir vurgu yapılır.

Editörün Önerisi >>  Sosyal Kapitalizm Nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Bu ekonomik karışımın son unsuru hükümettir.

Doğu Asya’daki kamu harcamaları ve vergilendirme düzeyinin uluslararası standartların altında (GSYİH’nın %30’undan daha az) olmasına rağmen, yatırım, araştırma ve ticaret kararlarının ‘yönlendirilmesi’ konusunda devlet önemli bir rol oynamıştır. Buradaki model, hiç kuşkusuz 1945 sonrasında Japon ‘ekonomik mucizesini’ yöneten Uluslararası Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’nın (The Ministry of International Trade and Industry — MITI) olmuştur.

‘Devlet kapitalizmi’nin Japon versiyonu

Devlet kapitalizminin Japon versiyonu, 1945 sonrasının ilk yıllarında büyük ölçüde başarılı olmuş ve Japonya’ya savaş dönemi yıkımından sıyrılarak dünyanın ikinci büyük ekonomisi olma kapasitesi kazandırarak Asya kaplanlarının’ (Güney Kore, Tayvan, Hong Kong, Singapur vd.) yükselişini açıklamaya yardımcı olmuştur. Bununla birlikte Japonya’nın 1990’larda (<strong>kayıp on yıl’) yavaşlaması ve 1997 Asya mali krizi, devlet kapitalizminin üzerinde kara bulutların dolaşmasına neden olmuş, esneksizliğinin ve küresel ekonominin sürekli değişen baskılarına karşılık verme konusundaki başarısızlığının altını çizmiştir. Japonya’nın ekonomik başarıları için uzun ve yüksek disiplinli çalışma saatleri ve bireyciliğin bastırılması ile  Japon işçiler ve aileleri ağır bedeller ödemiştir.

1980’lerin sonundan itibaren sürekli %10 civarında büyüme oranları yakalayan ve 2010’da dünyanın ikinci büyük ekonomisi haline gelen Çin, devlet kapitalizminin bayraktarlığını üstlenmiştir.

Devlet kapitalizmi ve Çin

Stalinist bir siyasi yapı ile yönetilen Çin’de 1980’lerden itibaren devlet kapitalizmi başarılı olmuştur. Bunda ucuz iş gücü ile büyük yatırımların devlet tarafından yapılmasının rolü büyüktür.

Rusya ve devlet kapitalizmi

Rusya’nın devlet kapitalizmine yönelişi, Boris Yeltsin’in ‘şok tedaviye dayalı’ piyasa reformlarını başlattığı 1990’lar sonrasındaki kaos ve dengesizlikler sonrasında oldu.

1999 sonrasında Vladimir Putin, refahı ülke dışına pompalamak ve 1998 Rus mali krizine neden olmakla suçlanan ve oligark’ olarak nitelenen yeni zengin patronlardan kısmen gücü geri almak için devlet otoritesini hem siyasal hem de ekonomik yaşamda yeniden hissettirmeye başladı.
<table cellpadding="5">
<tbody>
<tr>
<td>
<h4>Putin’in ekonomik stratejisi</h4>
Putin’in ekonomik stratejisinin ana unsuru, Rusya’nın geniş enerji rezervlerini, hem ekonomik büyümenin motoru olarak hem de Rusya’ya komşu ülkeler ve aslında Avrupa’nın  büyük bir kısmı üzerinde daha fazla kontrol kazanmak için kullanmaktır.</td>
</tr>
</tbody>
</table>
<h4> ‘Devlet kapitalizmi’nin avantajları</h4>
Devlet kapitalizminin avantajı, güçlü devletlerin ve hatta bazen liberal demokrasilerin yapamayacağı bir acımasızlıkla ve esnek şekilde ekonomik önceliklerin peşinden gidebilmesidir. Devlet kapitalizmi  uygulanan ülkelerde büyük altyapı projeleri ve ekonomik yeniden yapılandırma daha kolaylıkla uygulanabilmektedir. Sermaye ve para piyasalarının kaprislerinin ekonomik kararlar üzerindeki etkisi azaltılmaktadır. Günümüzde bazı ekonomi uzmanları <strong>‘Beijing Uzlaşısı’</strong>nın (Ramo, 2004) <strong>
Washington Uzlaşısı’nın yerine geçme sürecine girdiğini iddia etmektedir.

‘Devlet kapitalizmi’nin zayıf yönleri

Devlet kapitalizminin en büyük zafiyeti, ekonomik liberalizmle liberal olmayan siyasi düzenlemeler arasındaki çelişkidir.

Devlet kapitalizminin Çin versiyonuna bakalım: Çin’de uygulanan devlet kapitalizmi, piyasa iktisadıyla tek parti komünist yönetiminin bir karışımına dayanır. 1980’den beri başarılı olmuştur. Gelecekte bu durumun sürdürülebilir olamayacağı değerlendirilmektedir. Çünkü, ekonomik özgürlükler genişleyecek, er ya da geç, siyasal özgürlüklerin de genişlemesi yönünde baskılar üretecektir.

Uzun vadede siyasal liberalizm olmadan piyasa iktisadının gelişmesi mümkün olabilirse, ya da devlet kapitalizmi ayakta kalmayı başarabilirse, ancak o zaman devlet kapitalizmi, Batı temelli kapitalist modellere karşı geçerli bir alternatif olabilir.

Kaynaklar:

¹ Andrew Heywood, Küresel Siyaset, Adres yayınları (2014)

² Economist

Ahmet AKIN, (E) Topçu Kurmay Albay


Yazan | 2017-04-18T19:49:58+00:00 Nisan 18th, 2017|Ekonomi|Devlet kapitalizmi nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır? için yorumlar kapalı

Yazar Hakkında:

K.K.K’lığından emekli topçu kurmay albay. Kara Harp Okulu, Kara Harp Akademisi ve Silahlı Kuvvetler Akademisi’nden mezun. 11 yıldan fazla süreyle NATO'da görev yaptı. Çok iyi seviyede Almanca ve İngilizce bilir. NATO, Küresel Siyaset, Küresel Terörizm konularında serbest yazar.
%d blogcu bunu beğendi:
/* Omit closing PHP tag to avoid "Headers already sent" issues. */