Girişimci kapitalizm nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Anasayfa/Ekonomi/Girişimci kapitalizm nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Girişimci kapitalizm nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır?

Girişimci kapitalizm nedir?

İngiltere başta olmak üzere, özellikle Anglo-Amerikan dünyada görülen ve ‘saf’ kapitalizm’ olarak nitelenen kapitalizm çeşididir. Friedman’a göre diğer kapitalizm çeşitleri kaçınılmaz olarak ‘girişimci kapitalizm’e yönelmektedir. Girişimci kapitalizm, kapitalist sistemlerin en önemli ideal sistemidir.

Girişimci kapitalizmin memleketi, ABD ve 1945 sonrasının ilk yıllarında Keynesyen sosyal demokrasiyle flört etmesine rağmen İngiltere’dir. Bununla birlikte girişimci kapitalizmin ilkeleri, piyasalaşmanın ilerlemesiyle el ele giden ekonomik küreselleşmenin etkisiyle Anglo-Amerikan dünyanın çok ötesine genişletilmiştir.

Girişimci kapitalizmin dayandığı fikirler

Girişimci kapitalizm, Adam Smith ve David Ricardo (1772-1823) gibi klâsik iktisatçıların fikirlerine dayanır ve Avusturyalı iktisatçı ve siyaset felsefecisi Friedrich von Hayek (1899-1992) ve Milton Friedman gibi modern teorisyenler tarafından neo-liberalizm şeklinde güncellenmiştir.

Girişimci kapitalizm’in temel özelliği

Girişimci kapitalizm’in Temel özelliği, piyasanın kendi kendini düzenleyen bir mekanizma (veya Adam Smith’in ifade ettiği şekliyle ‘görünmez el’) olduğu inancından doğan engellenmemiş bir piyasa rekabetinin işleyişine olan güvendir. Bu fikir, Adam Smith’in şu ünlü sözleriyle ifade edilmiştir: ‘Akşam yemeğimizi, kasabın, bira üreticisinin veya firmanın hayırseverliğinden değil, kendi çıkarlarını gözetmelerinden bekleriz.’

Sosyal demokrasi:

Kapitalizmin feshedilmesinden ziyade, piyasa ve devlet arasında bir dengeyi savunan sosyalizmin ılımlı ve reformist bir koludur.

Piyasalaşma:

Ticari alışveriş ve maddi çıkarlara dayalı piyasa ilişkilerinin, ekonomi içerisinde ve muhtemelen toplumda yaygınlaşmasıdır.

Adam Smith’in girişimci kapitalizme katkıları

Adam Smith (1723-1790)

Genellikle ‘kötümser bilimin’ (iktisat) kurucusu olarak görülen İskoçyalı iktisatçı ve filozoftur. Glasgow Üniversitesi’nde mantık ve ahlak felsefesi kürsüsü başkanlıkları yaptıktan sonra Smith, kendisine ekonomik teorilerini geliştirmenin yanında Fransa ve Cenevre’yi ziyaret etme fırsatı veren Buccleuch Dükü’ne özel dersler verdi. Ahlaki Duygular Teorisi (The Theory of Moral Sentiments, 1759) eseri, insanın çıkarcılığı ve düzenlenmemiş sosyal düzeni bağdaştırmaya çalıştığı motivasyon teorisini geliştirmiştir. İşbölümünün önemini vurgulayan ve ekonominin işleyişini piyasa kavramlarıyla açıklamaya yönelik ilk sistematik girişim olan Milletlerin Zenginliği (The Wealth of Nations, 1776), Smith’in en ünlü çalışmasıdır. Genellikle serbest piyasa teorisyeni olarak görülmesine rağmen Smith, piyasanın kısıtlılıklarının da farkındaydı.

Editörün Önerisi >>  2008 ekonomik krizi: Ekonomik krizin nedenleri ve sonuçları

Ekonomiyle ilgilenenler için Adam Smith’in 1776’da yayımlanan kitabı temel başvuru kaynağıdır.

Adam Smith, radikal görüşlere sahipti. Adam Smith, Amerika’nın İngiltere’den bağımsızlığını kopardığı yılda, yani 1776’da yayımlanmıştır. Adam Smith, “The Wealth of Nations (1776)” adlı kitabında neden bazı ülkelerin zengin, bazı ülkelerin fakir olduğunu çok olarak ifade eder.  Yazar bu ünlü kitabında ekonomide bireyin rolünü bir psikologdan daha açık şekilde vurgular. Bugün için ekonomide dış kaynağın ve üretim vasıtalarının Çin’e kayması üzerine kafanızda oluşabilecek tonlarca soruya yanıt verir.

ABD’de girişimci kapitalizm uygulamaları

ABD’de bu tür serbest piyasa ilkeleri, kamu mülkiyetinin minimal düzeyde kalmasını ve refah düzenlemelerinin neredeyse yalnızca bir güvenlik ağı olarak işlev görmesini sağladı.

Amerikan şirketleri tipik olarak kar amaçlıdır ve ödül, yüksek verimlilik ve işgücü esnekliği üzerine bina edilmişlerdir.

Girişimci kapitalizmde sendikalar durumuna gelince: Güçlü sendika kuruluşları kar maksimizasyonu önünde bir engel olarak görülür. Bu yüzden ABD’de sendikalar genellikle zayıftır.

Kapitalizmin bu türünün büyüme ve girişim üzerine yaptığı vurgunun kısmen kaynağı, sigorta şirketleri ve emeklilik fonlarıdır. Mali kurumların, üretken refahı büyük ölçüde elinde tutar.

Sosyal piyasa

Piyasa ilkeleriyle yapılandırılmış, hükümet müdahalesinden büyük oranda uzak ve bütünlüğün kapsamlı sosyal güvenceler sistemi ve etkin sosyal hizmetlerle sağlandığı bir toplum içerisinde işleyen ekonomidir.

ABD’nin tartışmasız ekonomik gücü, girişimci kapitalizmin canlılığının belgesidir. ABD, 1945’te dünya imalat çıktısının yarısını elinde bulunduruyordu. Ancak, dünya toplam imalat çıktısı 2007’de beşte birin altına düşmüştür.  Buna rağmen girişimci kapitalizm sayesinde ABD’nin ortalama verimliliği Almanya veya Japonya’dan hala daha yüksektir.

ABD, piyasa ilkelerinin uygulanmasından ve özellikle kıta çapında bir iç pazara sahip olma, doğal kaynak zenginliği ve ‘öncü ideoloji’ olarak görülen sağlam bir bireyselci popüler kültürden yararlanmasını sağlayan doğal avantajlardan açık bir şekilde fayda sağlamaktadır. Bununla birlikte girişimci kapitalizmin ciddi dezavantajları da vardır. Bunların belki de en önemlisi, yaygın maddi eşitsizlikler ve toplumsal parçalanma eğilimidir. Bu durum, ABD’de, örneğin Avrupa’da rastlanmayan mutlak fakirlik düzeyleri ve iyi eğitilmemiş ve sosyal olarak bağımlı alt sınıfların büyümesinde görülmektedir.

Editörün Önerisi >>  Affiliate pazarlama programı: Affiliate pazarlama programı nedir?

Kaynaklar:

¹Andrew Heywood, Küresel Siyaset, Adres yayınları (2014)

² Global Entrepreneurship Institute

Ahmet AKIN, (E) Topçu Kurmay Albay


Yazan | 2017-03-11T14:36:00+00:00 Mart 11th, 2017|Ekonomi|Girişimci kapitalizm nedir? Dünyada hangi ülkelerde uygulanmaktadır? için yorumlar kapalı

Yazar Hakkında:

K.K.K’lığından emekli topçu kurmay albay. Kara Harp Okulu, Kara Harp Akademisi ve Silahlı Kuvvetler Akademisi’nden mezun. 11 yıldan fazla süreyle NATO'da görev yaptı. Çok iyi seviyede Almanca ve İngilizce bilir. NATO, Küresel Siyaset, Küresel Terörizm konularında serbest yazar.
%d blogcu bunu beğendi:
/* Omit closing PHP tag to avoid "Headers already sent" issues. */