Kapitalist ekonomik sistemler nedir? Kapitalizmin çeşitleri nelerdir?

Anasayfa/Ekonomi/Kapitalist ekonomik sistemler nedir? Kapitalizmin çeşitleri nelerdir?

Kapitalist ekonomik sistemler nedir? Kapitalizmin çeşitleri nelerdir?

Kapitalist ekonomik sistemler

Kapitalist ekonomik sistemler üç çeşide ayrılır: Girişimci kapitalizm, sosyal kapitalizm ve devlet kapitalizmi. Her bir kapitalist ekonomik sistem, kendi konu başlığı altında incelenecektir.

■ Girişimci kapitalizm

■ Sosyal kapitalizm

■ Devlet kapitalizmi

Kapitalist ekonomik sistemler sosyalizme karşı 1989’dan itibaren kesin üstünlük sağlamıştır. Yine de ekonomistler kapitalist ekonomik sistemleri tartışmaya devam etmektedir.

Kapitalist ekonomik sistem, serbest piyasalar ve ekonomiye devlet müdahalesinin olmaması ile karakterize edilir. Uygulamada, kapitalist bir ekonominin, özellikle özel mülkleri korumak için hükümet müdahalesine ihtiyacı olacaktır. Kapitalizmi hiç bir hükümetin bulunmadığı anarşizmden ayırmak için bu husus özellikle önem arz eder. Gerçek dünyada, kapitalist bir ekonomik sisteme sahip olduğu düşünülen pek çok ekonomide, hükümet harcamaları Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH)’nın% 35’ini harcıyor olabilir. Bunun nedeni, hükümetin refah, sağlık, eğitim ve ulusal savunma karşılığı bazı harcamalar yapmasıdır. Bununla birlikte, ekonomi yine de kapitalist olarak görülür. Çünkü özel girişim alanında firmalar neyi, ne zaman, nasıl üreteceklerine kendileri karar verir. Bu noktada devlet müdahalesi söz konusu olamaz.

Avrupa ve Japonya’da uygulanmakta olan kapitalist sistem, mevcut işletmeleri korumak için çok fazla yaptırıma sahiptir. Firmaların sermaye hareketleri üzerinde büyük etkileri vardır. Bazı ekonomi yazarları buna “büyük firma kapitalizmi” derler.

ABD hükümetleri ise sermaye hareketlerine daha az müdahalecidir. Kapitalizm daha özgürlükçüdür.

Hükümet, sermaye hareketlerinin yönetilmesiyle daha da ilgilenildiğinde, yazarlar bu tip kapitalizme “devlet yönlendirmeli kapitalizm” derler.

Kapitalist bir ekonomik sistemin sorunları

  • Eşitsizlik: Kapitalist ekonomik sistemler, servet ve gelir eşitsizliklerine yol açar.
  • Tekel: Kapitalist bir toplumda firmalar, tüketiciler ve işçiler üzerinde tekelci bir güç kazanabilir.
  • Çevre sorunları: Kâr güdüsü ile hareket eden bir kapitalist toplum kısa vadede ekonomik geliri en üst düzeye çıkarmak için kararlar alabilir. Ancak uzun vadede çevre sorunlarının maliyetine de dikkat etmek gerekir.

Kapitalist ekonomik sistemin alternatifleri

Kapitalist bir ekonomik sistem genellikle ekonomik kararların merkezi olarak devlet kurumları tarafından alındığı sosyalist veya komünist bir ekonomik sistemle karşılaştırılır.

Kapitalizmin zaferi mi?

XIX ve XX. yüzyıllarda siyasetin ana tartışma konusu, iki rakip iktisadi model, yanikapitalizmve sosyalizm arasındaki yarış oldu. Ekonomik sorunlar, uzun süredir ideolojik ve siyasi tartışmaların merkezinde olduğu için, bu normaldi. Fakat bu yarış, özellikle komünizmin 1989’dan itibaren dağılmasıyla kapitalizmin, sosyalizm üzerindeki zaferiyle son buldu.

Editörün Önerisi >>  Ekonomik küreselleşme teorileri: Ekonomik küreselleşmenin perde arkası

Küresel kapitalizm nedir?

Piyasa, özel mülkiyet ve rekabet, refah yaratmanın tek geçerli yolu olarak dünya çapında kabul edilirken, kapitalizm, küresel kapitalizme dönüştü. Bununla birlikte kapitalizm, siyasi olarak tartışmalı bir konu olmaktan çıkmadı.

Öncelikle kapitalizm, tek bir sistem değil çeşitlidir. Kapitalizmin farklı biçimleri dünyanın farklı bölgelerinde kök salmıştır. Bu kapitalizmler arasındaki fark nedir ve bu farklı sosyo-ekonomik örgütlenme biçimlerinin sonuçları nelerdir?

Dahası, kapitalist kalkınmanın neo-liberalizm adı verilen spesifik bir biçimi 1980’lerden beri küresel olarak yükselişe geçmiştir. Bunu tetikleyen gerekçeler nelerdir?

Neo-liberalizmin bu `zaferinin’ temel sonuçları neler olmuştur?

Genellikle neo-liberalizmin yükselişiyle  ilişkilendirilen bir başka gelişme, ekonomik küreselleşme sürecinin dikkate değer bir biçimde hızlanmasıdır. Neo-liberal küreselleşme, herkes için refah ve fırsat mı yaratmış, yoksa eşitsizlik ve adaletsizliğin yeni biçimlerini mi doğurmuştur?

Bu soruların cevaplanması, giderek artan ekonomik istikrarsızlık ve kriz eğilimi ışığında özellikle acil hale gelmiştir.

Diğer bir soru da şudur: Ekonomik krizler, uzun vadeli ekonomik başarı için ödemeye değer maliyetler midir, yoksa küresel kapitalizmin temeldeki başarısızlığının belirtileri midir?

Karl Marks ve F. Engels, Komünist Manifesto (Das kommunistische Manifest, 1848)

‘Üretim sürecinde hiç durmayan köklü değişiklikler, sosyal koşulların kesintisiz biçimde bozulması, sonsuz belirsizlik ve karışıklık… Somut olan her şey eriyip havaya karışıyor.”

Karşı karşıya olduğumuz temel meseleler şunlardır:

  • Modern dünyada temel kapitalizm türleri nelerdir?
  • Neo-liberalizmin hakim konuma geliş nedenleri ve başlıca sonuçları nelerdir?
  • Ekonomik küreselleşme en iyi nasıl açıklanabilir?
  • Modern dünya ekonomisi ne ölçüde küreselleşmiştir’?
  • Kapitalizm neden ekonomik canlanma ve çöküş eğilimleri taşır?
  • Son ekonomik krizler, küresel kapitalizmin doğası hakkında bize neler söyler?

Kapitalist ekonomik sistemler ve önemli kavramlar

  • Kapitalizm: Özel mülkiyete dayalı ve ekonomik yaşamın piyasa ilkelerine göre örgütlendiği genellenmiş bir mal üretim sistemidir. 
  • Piyasa: Talep ve arz güçlerinin şekillendirdiği ve fiyat mekanizmaları tarafından düzenlenen bir ticari değiş tokuş sistemidir. 
  • İşbölümü: Üretim görevlerinin ayrıştığı ve ekonomik etkinliği artırmak için daha fazla uzmanlaştığı bir süreçtir. 
  • Sermaye: Genel anlamda mali veya diğer her tür ‘varlık’tır. Marksistler bu terimi ‘üretim araçları’ olarak somutlaşan birikmiş refahı ifade etmek için kullanırlar.

Feodalizm nedir?

Toprak mülklerinin, değişmez toplumsal hiyerarşilerin ve katı yükümlülük ve görev örüntülerinin ihtiyaçlarına yönelik tarım temelli bir üretimdir.

Dünya kapitalizm çeşitleri tarihi

Ağırlıklı olarak feodal toplumlarda gelişen kapitalizmin kökenleri, 17. ve 18. yy.  Avrupası’na kadar geri götürülebilir.

Kapitalist uygulamalar, başlangıçta piyasaya yönelik ticaret tarımında kök salmış ve giderek bağlı serflerin yerine ücretli emeğe dayanmaya başlamıştır. Doğmakta olan kapitalist sistemin kalbinde yer alan piyasa mekanizması teknolojik yenilikler konusundaki baskıyı kesin bir biçimde artırmış ve üretim kapasitesinin önemli ölçüde artmasına neden olmuştur. Aşırı kullanılmış ortak otlak arazilerinin çevrilmesine ve gübre kullanımının yanında bilimsel üretim yöntemlerinin artışına şahitlik eden ‘tarım devrimi’ bu durumu yansıtmıştır.

Sanayi devrimi ve kapitalizm

Bununla birlikte, kapitalizmin tarihindeki en önemli gelişme, 18. Yüzyıl’ın ortalarından itibaren önce İngiltere’de hemen ardından ABD’de ve Avrupa’nın büyük bir kısmında ortaya çıkan Sanayi Devrimi olmuştur.

Sanayileşme, mekanize ve genellikle fabrika temelli üretim biçimlerinin gelişimi, işbölümünün artan oranda kullanımı, nüfusun aşamalı olarak kırsal kesimden kasaba ve şehirlere kayması yoluyla toplumları tümüyle değiştirmiştir.

Bu süreçte sanayileşme, kapitalizmin üretim kapasitesini büyük ölçüde artırmış ve 19. Yüzyıl’ın ortalarından itibaren dünya çapında hakim sosyo-ekonomik sistem olarak endüstriyel kapitalizmin doğuşunu mümkün kılmıştır.

Kapitalist ekonomik sistemler: Endüstriyel kapitalizm

Endüstriyel kapitalizmin gelişimi, aynı zamanda dünya ekonomisinin evriminde temel bir aşamaya denk gelmiştir, yani Avrupa’dan Kuzey Amerika’ya, Güney Amerika ve Asya‘ya sermaye ihracına neden olmuş ve aynı zamanda devletler arasında ve dünyanın farklı bölgeleri arasındaki işbölümünü daha da derinleştirmiştir. 19. Yüzyıl’ın sonunda modern küresel kapitalizmin temelleri atılmıştır.

Fakat kapitalizm tek bir sosyo-ekonomik biçimi değil, çeşitli sosyo-ekonomik biçimleri temsil eder.

Kaynaklar:

¹Andrew Heywood, Küresel Siyaset, Adres yayınları (2014)

² The Political Economy of Capitalism 

³ Economics

Ahmet AKIN, (E) Topçu Kurmay Albay


Yazan | 2017-04-17T14:57:26+00:00 Nisan 17th, 2017|Ekonomi|Kapitalist ekonomik sistemler nedir? Kapitalizmin çeşitleri nelerdir? için yorumlar kapalı

Yazar Hakkında:

K.K.K’lığından emekli topçu kurmay albay. Kara Harp Okulu, Kara Harp Akademisi ve Silahlı Kuvvetler Akademisi’nden mezun. 11 yıldan fazla süreyle NATO'da görev yaptı. Çok iyi seviyede Almanca ve İngilizce bilir. NATO, Küresel Siyaset, Küresel Terörizm konularında serbest yazar.
%d blogcu bunu beğendi:
/* Omit closing PHP tag to avoid "Headers already sent" issues. */