Sözlük

Stratejik Analiz yazılarında geçen savunma sanayii, jeopolitik ve makro ekonomi terimlerinin tanımları. 104 kavram.

104 terim

A

AESA RadarÇok sayıda küçük gönderme/alma modülüyle aynı anda birden fazla hedefi takip edebilen gelişmiş bir faz dizinli radar teknolojisidir.Teknik Terim
Ağ Merkezli HarpSavaş alanındaki tüm unsurların (asker, araç, sensör) bir ağ üzerinden birbirine bağlanarak ortak bir durumsal farkındalık oluşturmasıdır.Doktrin
Altıncı Nesil Savaş Uçağıİsteğe bağlı insanlı uçuş, yapay zeka entegrasyonu ve hipersonik kabiliyetler gibi özellikler öngören gelecek nesil avcı uçağı konseptidir.Teknik Terim
ArabuluculukÇatışan taraflar arasında diyaloğu kolaylaştırmak ve bir anlaşmaya varmalarına yardımcı olmak amacıyla üçüncü bir tarafın müdahil olmasıdır.Kavram
Asimetrik SavaşGüç ve teknoloji bakımından zayıf olan tarafın, hasmının zafiyetlerinden faydalanarak alışılmadık taktikler kullandığı bir çatışma türüdür.Doktrin

B

Balistik FüzeFırlatıldıktan sonra atmosferin dışına çıkarak balistik bir yörünge izleyen ve hedefine yüksek hızla düşen güdümlü veya güdümsüz füzedir.Silah Platformu
Beşinci Nesil Savaş UçağıDüşük radar görünürlüğü (stealth), gelişmiş sensör füzyonu ve ağ merkezli harp yeteneklerine sahip modern avcı uçağı sınıfını tanımlar.Teknik Terim
Blok RekabetiDünyanın, ortak siyasi ve ekonomik çıkarlar etrafında toplanmış rakip ülke gruplarına (bloklara) ayrıldığı jeopolitik bir durumdur.Kavram
Bölüm 232ABD Ticaret Genişletme Yasası'nın, belirli ithal ürünlerin ulusal güvenliğe tehdit oluşturması durumunda başkana tarife uygulama yetkisi veren maddesidir.Doktrin
Bölüm 301ABD Ticaret Yasası'nın, başka ülkelerin adil olmayan veya ayrımcı ticaret uygulamalarına karşı misilleme yapma yetkisi veren maddesidir.Doktrin

C

CAATSAABD'nin hasım olarak tanımladığı İran, Rusya ve Kuzey Kore ile önemli işlem yapan ülkelere yönelik tasarlanmış bir yaptırım yasasıdır.Doktrin
Cari AçıkBir ülkenin, mal ve hizmet ihracatından elde ettiği gelirin, ithalat için yaptığı harcamalardan daha az olması durumudur.Kavram
CaydırıcılıkBir devletin, potansiyel bir saldırganı, saldırının maliyetinin elde edilecek kazançtan çok daha ağır olacağına ikna etme stratejisidir.Doktrin

Ç

Çatışmasızlık MekanizmasıBir çatışma bölgesinde, hasım askeri güçlerin istenmeyen veya kazara çatışmalarını önlemek için kurulan iletişim ve koordinasyon usulleridir.Kavram
Çevreleme DoktriniRakip bir gücün (genellikle yayılmacı bir devletin) etkisini ve nüfuzunu askeri, ekonomik ve diplomatik yollarla sınırlama stratejisidir.Doktrin
Çip SavaşıBaşta ABD ve Çin olmak üzere küresel güçlerin, yarı iletken (çip) teknolojisinin tasarımı, üretimi ve tedariki üzerindeki hakimiyet mücadelesidir.Kavram
Çok Katmanlı Hava SavunmasıFarklı irtifa ve menzillerdeki tehditlere karşı çeşitli savunma sistemlerinin entegre bir şekilde kullanıldığı askeri bir yaklaşımdır.Doktrin
Çok KutuplulukUluslararası sistemde gücün, yaklaşık olarak eşit kapasiteye sahip birden fazla devlet (kutup) arasında dağıldığı bir yapıdır.Kavram

D

Deniz PlatformuAskeri amaçlarla kullanılan fırkateyn, korvet, denizaltı, uçak gemisi gibi her türlü su üstü ve su altı aracını ifade eden genel bir terimdir.Silah Platformu
Devlet Dışı AktörlerUluslararası ilişkilerde devletler gibi hareket eden ancak resmi bir devlet statüsüne sahip olmayan örgütler veya gruplardır.Kurum
DezenflasyonYüksek enflasyon oranının, negatif seviyelere düşmeden (deflasyon olmadan) yavaşlayarak daha düşük ve istikrarlı bir seviyeye inmesi sürecidir.Kavram
Doğrudan Yabancı Yatırım (FDI)Bir yatırımcının, yabancı bir ülkede yeni bir fabrika kurma veya mevcut bir şirketi satın alma gibi kalıcı nitelikteki yatırımlarıdır.Kavram
DolarizasyonBir ülkede, yerel para biriminin yanı sıra veya yerine yabancı bir para biriminin (genellikle ABD Doları) yaygın olarak kullanılmasıdır.Kavram
Döviz Kuru RejimiBir ülkenin ulusal para biriminin diğer para birimleri karşısındaki değerinin nasıl belirlendiğini yöneten kurallar sistemidir.Kavram

E

EgemenlikBir devletin kendi toprakları üzerinde en üst düzeyde yetkiye sahip olması ve iç ve dış işlerinde bağımsız olarak karar alabilmesidir.Kavram
Ekonomik YaptırımBir ülkenin, hedef bir devletin politikalarını değiştirmek amacıyla o ülkeyle olan ticari ve finansal ilişkilerini kısıtlamasıdır.Kavram
Elektronik Harp (EH)Düşmanın elektromanyetik spektrumu kullanmasını engelleme, kendi kullanımını güvence altına alma ve istihbarat toplama faaliyetleridir.Doktrin
Enerji GüvenliğiBir ülkenin ekonomik ve sosyal faaliyetlerini sürdürebilmek için gerekli olan enerji kaynaklarına kesintisiz ve makul fiyatlarla erişebilmesidir.Kavram
Enerji KoridoruDoğal gaz veya petrol gibi enerji kaynaklarının, üretim bölgelerinden tüketim pazarlarına taşındığı boru hatları veya deniz yolları güzergahıdır.Coğrafya
Enflasyon HedeflemesiMerkez bankasının, belirli bir zaman dilimi için önceden kamuoyuna bir enflasyon hedefi açıklayarak para politikasını bu hedefe göre şekillendirmesidir.Doktrin

F

F-35 Müşterek Taarruz UçağıABD liderliğindeki çok uluslu bir konsorsiyum tarafından geliştirilen, beşinci nesil, çok rollü bir 'hayalet' savaş uçağıdır.Silah Platformu
Faiz KoridoruMerkez bankasının, gecelik borç alma ve borç verme faiz oranları arasında oluşturduğu ve politika faizini çevreleyen bir banttır.Kavram
Finansal İstikrarFinansal sistemin (bankalar, piyasalar) şoklara karşı dayanıklı olduğu ve temel işlevlerini sorunsuz bir şekilde yerine getirdiği durumdur.Kavram

G

Gaz Hub'ıFarklı kaynaklardan gelen doğal gazın toplandığı, fiyatlandırıldığı, depolandığı ve yeniden dağıtıldığı bir merkezdir.Coğrafya
Güç DengesiUluslararası sistemde hiçbir devletin veya ittifakın diğerlerine askeri olarak üstünlük kuramayacağı bir durumu ifade eden bir teoridir.Kavram
Gümrük BirliğiÜye ülkelerin kendi aralarındaki ticarette gümrük vergilerini kaldırdığı ve birlik dışındaki ülkelere karşı ortak bir gümrük tarifesi uyguladığı anlaşmadır.Kavram
Güvenli BölgeBir savaş veya çatışma alanında, sivillerin korunması amacıyla askeri saldırılardan arındırılmış ve genellikle uluslararası güçlerce korunan alandır.Coğrafya

H

HavacılıkHava araçlarının tasarımı, üretimi ve operasyonunu kapsayan endüstri ve mühendislik alanı.Kavram
HegemonyaBir devletin, uluslararası sistem üzerinde diğer devletlere kıyasla ezici bir askeri, ekonomik ve kültürel üstünlük kurması durumudur.Kavram
Heterodoks Ekonomi PolitikasıEnflasyon ve diğer ekonomik sorunlarla mücadelede faiz ve bütçe disiplini dışındaki araçları (fiyat kontrolleri, gelir politikaları) kullanan yaklaşımdır.Doktrin
Hibrit SavaşKonvansiyonel askeri operasyonların, asimetrik taktikler, siber saldırılar ve dezenformasyon gibi araçlarla birleştirildiği modern bir savaş türüdür.Doktrin
Hipersonik SilahlarSes hızının beş katından (Mach 5) daha yüksek hızlarda manevra yapabilen yeni nesil stratejik silahlardır.Silah Platformu

I

IMF ProgramıÖdemeler dengesi krizi yaşayan ülkelere, yapısal reformlar ve sıkı maliye politikaları karşılığında finansal destek sağlayan bir stand-by anlaşmasıdır.Kavram
ITARABD menşeli savunma ürünlerinin, teknolojilerinin ve hizmetlerinin ihracatını kontrol eden katı yasal düzenlemeler bütünüdür.Doktrin

İ

İnsani MüdahaleBir devletin, başka bir devlette yaşanan ağır insan hakları ihlallerini (soykırım, etnik temizlik vb.) durdurmak amacıyla askeri güç kullanmasıdır.Doktrin
İnsansız Savaş Uçağı (UCAV)Keşif ve gözetlemenin yanı sıra, mühimmat taşıyarak saldırı görevleri de icra edebilen gelişmiş insansız hava aracıdır.Silah Platformu
İstihbaratKarar alıcılara sunulmak üzere, hasım veya potansiyel hasımların niyetleri ve kabiliyetleri hakkında toplanan, işlenen ve analiz edilen bilgidir.Kavram
İtki SistemiBir hava aracına ileri yönlü hareket için gerekli olan itme kuvvetini üreten motor veya motorlar grubudur.Teknik Terim

J

JeopolitikDevletlerin dış politikalarını ve uluslararası ilişkilerini coğrafi faktörlerin (konum, kaynaklar, nüfus) nasıl etkilediğini inceleyen bir analizdir.Kavram

K

KAANTürkiye'nin geliştirdiği, düşük görünürlük ve gelişmiş aviyonik özelliklere sahip beşinci nesil çok rollü savaş uçağı projesidir.Silah Platformu
Kamu DiplomasisiBir hükümetin, yabancı ülke kamuoyunu doğrudan etkileyerek kendi dış politika hedeflerine destek sağlamaya yönelik iletişim faaliyetleridir.Kavram
Karbon VergisiFosil yakıtların yanması sonucu ortaya çıkan karbondioksit emisyonlarına uygulanan ve kirletme maliyetini yansıtan bir vergidir.Kavram
Karşı-İstihbaratYabancı istihbarat servislerinin casusluk, sabotaj ve dezenformasyon gibi faaliyetlerini tespit etme, engelleme ve etkisiz hale getirme çabalarıdır.Kavram
Kolektif GüvenlikBir grup devletin, içlerinden birine yönelik bir saldırıyı hepsine yapılmış kabul ederek ortaklaşa karşılık vermeyi taahhüt ettiği bir sistemdir.Kavram
Komuta Kontrol (C2)Askeri operasyonlarda birlikleri ve kaynakları yönetmek için kullanılan otorite, süreç ve sistemler bütünüdür.Kavram
KorumacılıkBir ülkenin, yerli sanayisini ve üreticilerini dış rekabete karşı korumak için tarifeler, kotalar ve diğer ticaret engellerini kullanmasıdır.Doktrin
Küresel GüneyGenellikle gelişmekte olan veya daha az gelişmiş olarak nitelendirilen Asya, Afrika ve Latin Amerika ülkelerini ifade eden jeopolitik bir terimdir.Coğrafya

L

Lojistik İdameAskeri sistemlerin ve teçhizatın operasyonel ömürleri boyunca faal kalmasını sağlayan bakım, onarım ve tedarik faaliyetlerinin tümüdür.Kavram

M

Maliye PolitikasıHükümetin, kamu harcamaları, vergiler ve borçlanma yoluyla ekonomiyi yönlendirmek için kullandığı araçlar bütünüdür.Kavram
Mavi VatanTürkiye'nin Karadeniz, Ege ve Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını ve bu alanlardaki egemenlik haklarını tanımlayan jeopolitik bir doktrindir.Doktrin
Milli Muharip Uçak (MMU)KAAN programının resmi proje adı; Türkiye'nin yerli muharip uçak geliştirme programını tanımlayan üst başlık.Silah Platformu
ModernizasyonMevcut askeri teçhizat ve sistemlerin yeni teknolojilerle güncellenerek kabiliyetlerinin artırılması sürecidir.Kavram
Motor BağımlılığıBir ülkenin savunma platformları için gerekli olan motor teknolojisini yerli olarak üretemeyip dış tedarikçilere bağlı kalması durumudur.Kavram
MühimmatSilah sistemleri tarafından kullanılan her türlü bomba, füze, mermi, roket ve torpido gibi patlayıcı veya delici materyallerdir.Silah Platformu
Mülteci KriziSavaş, iç çatışma veya zulüm nedeniyle çok sayıda insanın aniden ve kitlesel olarak ülkelerini terk etmek zorunda kalması durumudur.Kavram

N

Nadir Toprak Elementleri (NTE)Akıllı telefonlardan elektrikli araçlara ve güdümlü füzelere kadar birçok ileri teknoloji ürününde kullanılan 17 kimyasal element grubudur.Teknik Terim
NATOKuzey Amerika ve Avrupa ülkelerinden oluşan, üyelerine yönelik bir saldırıyı tüm üyelere yapılmış sayan bir kolektif savunma örgütüdür.Kurum
Nükleer EşikKonvansiyonel bir askeri çatışmanın, nükleer silahların kullanıldığı bir savaşa dönüşme noktasını ifade eden kritik bir kavramdır.Kavram

O

Ortodoks Ekonomi PolitikasıEnflasyonla mücadelede sıkı para ve maliye politikalarını, serbest piyasa mekanizmalarını ve yapısal reformları temel alan geleneksel iktisat yaklaşımıdır.Doktrin

P

Para PolitikasıMerkez bankasının, faiz oranları ve para arzı gibi araçları kullanarak fiyat istikrarını sağlamayı ve ekonomiyi etkilemeyi amaçlayan politikasıdır.Kavram

R

Radar Kesit Alanı (RCS)Bir cismin radar sinyallerini ne kadar yansıttığını ve dolayısıyla ne kadar kolay tespit edilebildiğini ölçen bir birimdir.Teknik Terim
RealpolitikDış politikanın ideolojik veya ahlaki kaygılardan ziyade, güç, güvenlik ve ulusal çıkar gibi somut faktörlere dayandırılması gerektiğini savunan görüştür.Doktrin
Rejim DeğişikliğiBir ülkedeki mevcut yönetimin, genellikle dış müdahale veya iç ayaklanma yoluyla devrilerek yerine yeni bir yönetimin getirilmesidir.Kavram
Rezerv ParaUluslararası ticarette ve finansal işlemlerde yaygın olarak kullanılan ve merkez bankaları tarafından döviz rezervi olarak tutulan para birimidir.Kavram

S

S-400 TriumfRusya tarafından geliştirilen, farklı menzillerdeki hedeflere karşı etkili, uzun menzilli bir mobil hava savunma füze sistemidir.Silah Platformu
Savunma DiplomasisiBir ülkenin dış politika hedeflerine ulaşmak için askeri ve savunma araçlarını barışçıl yollarla kullanmasıdır.Kavram
Savunma SanayiiBir devletin silah sistemleri, mühimmat, askeri elektronik ve platform üretimini kapsayan stratejik sektör.Kavram
Sensör FüzyonuBir platform üzerindeki farklı sensörlerden (radar, elektro-optik vb.) gelen verileri birleştirerek tek bir taktik resim oluşturan teknolojidir.Teknik Terim
Serbest Ticaret Anlaşması (STA)İki veya daha fazla ülkenin, aralarındaki ticarette tarifeleri ve diğer engelleri kaldırmak veya azaltmak için yaptıkları bir sözleşmedir.Kavram
Sermaye KontrolüBir hükümetin, ülkeye giren ve ülkeden çıkan sermaye akımlarını (döviz, yatırım vb.) kısıtlayan veya düzenleyen önlemleridir.Kavram
Sert GüçBir devletin, askeri ve ekonomik kapasitesini kullanarak diğer devletleri zorlama veya baskı altına alma yeteneğidir.Kavram
Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG)Doğal gazın, hacmini yaklaşık 600 kat küçülterek taşınmasını ve depolanmasını kolaylaştırmak için soğutularak sıvı hale getirilmiş formudur.Teknik Terim
Siber SaldırıDevletlerin veya devlet dışı aktörlerin, hasım bir ülkenin kritik altyapısını, bilgisayar ağlarını veya sistemlerini hedef alan eylemleridir.Kavram
Stratejik DerinlikBir ülkenin, coğrafi ve diplomatik olarak sahip olduğu etki alanını kullanarak kendisine yönelik tehditleri sınırlarından uzakta karşılama yeteneğidir.Doktrin
Stratejik KaldıraçBir devletin, askeri, ekonomik veya diplomatik bir varlığını kullanarak orantısız bir etki ve pazarlık gücü elde etmesi durumudur.Kavram
Stratejik ÖzerklikBir devletin veya uluslararası bir bloğun (AB gibi), dış politika ve güvenlik konularında başka aktörlere bağımlı olmadan karar alma yeteneğidir.Kavram
SupercruiseBir savaş uçağının art yakıcı (afterburner) kullanmadan ses hızının üzerinde sürekli uçuş yapabilme kabiliyetidir.Teknik Terim
Sürü DroneÇok sayıda insansız hava aracının yapay zeka destekli bir ağ içinde otonom olarak koordineli görev yapması konseptidir.Teknik Terim
Swap Anlaşmasıİki tarafın, belirli bir süre için farklı para birimlerini veya faiz oranlarını birbirleriyle takas etmesini sağlayan bir finansal sözleşmedir.Kavram

T

TarifeBir hükümetin, ithal edilen mal ve hizmetler üzerine koyduğu ve genellikle malın değeri üzerinden yüzde olarak hesaplanan bir vergidir.Kavram
Tedarik Zinciri GüvenliğiBir ülkenin veya şirketin, üretim için gerekli olan hammadde, parça ve hizmetlerin akışını kesintilere ve risklere karşı koruma stratejisidir.Kavram
Tek KutuplulukUluslararası sistemde gücün büyük ölçüde tek bir devletin (hegemonik güç) elinde toplandığı bir güç dağılımı yapısıdır.Kavram
Teknoloji TransferiGelişmiş bir teknolojinin, bilgi birikiminin ve üretim yeteneğinin bir ülkeden veya şirketten diğerine aktarılması sürecidir.Kavram
TF35000KAAN'ın geliştirme aşamasında kullanılan teknik kod adı; bugünkü KAAN platformuyla aynı uçağı tanımlar.Silah Platformu
TUSAŞTürkiye'nin ana havacılık ve uzay endüstrisi entegratörü; KAAN, HÜRJET, GÖKBEY ve uydu programlarını yürüten devlet kontrollü holding.Kurum

U

Ulusal ÇıkarBir devletin bekasını, güvenliğini, ekonomik refahını ve uluslararası sistemdeki konumunu korumak ve geliştirmek için izlediği hedefler bütünüdür.Kavram
Uluslararası HukukDevletler arasındaki ilişkileri, anlaşmaları ve sorumlulukları düzenleyen kural, norm ve standartlar bütünüdür.Kavram

V

Vekalet Savaşıİki veya daha fazla devletin, doğrudan birbirleriyle savaşmak yerine, üçüncü bir ülkedeki yerel aktörleri (devlet dışı gruplar) destekleyerek çatışmasıdır.Kavram

Y

Yapısal ReformBir ekonominin daha verimli, rekabetçi ve esnek hale gelmesi için piyasaların işleyişinde yapılan köklü ve kalıcı değişikliklerdir.Kavram
Yaptırım RejimiBir veya daha fazla ülkenin, hedef bir devletin belirli politikalarını değiştirmesi için uyguladığı kapsamlı ve organize ekonomik ve siyasi kısıtlamalardır.Kavram
Yerlilik OranıBir savunma sanayii ürününün bileşenlerinin ve alt sistemlerinin değer veya adet olarak ne kadarının yurt içinde üretildiğini gösteren bir ölçüttür.Kavram
Yeşil MutabakatAvrupa Birliği'nin, 2050 yılına kadar karbon nötr bir kıta olmayı hedefleyen kapsamlı iklim ve ekonomi politikası stratejisidir.Doktrin
Yumuşak GüçBir devletin, zorlama veya baskı yerine kültürel cazibesi, siyasi değerleri ve politikalarıyla diğerlerini etkileme ve ikna etme yeteneğidir.Kavram

Z

Zırhlı Muharebe Aracı (ZMA)Piyade birliklerini savaş alanına taşırken onlara zırh koruması ve ateş desteği sağlayan askeri kara aracıdır.Silah Platformu