İstanbul Süreci Küllerinden mi Doğuyor? Putin-Zelenski Zirvesi

Bugün 29 Nisan 2026 itibarıyla küresel jeopolitik eksen, eşzamanlı krizlerin yarattığı devasa bir diplomatik boşlukla boğuşuyor. Stratejik Analiz editör ekibi olarak elimizdeki veriler ve sahadaki stratejik okumalarımız, Ukrayna savaşının klasik bir askeri açmazdan ziyade, tarafların masaya oturmadan önce birbirlerinin kritik enerji altyapılarını ve küresel müttefiklerini felç etmeye çalıştığı yeni ve asimetrik bir faza geçtiğini kanıtlıyor. Bu dönemin en kritik hamlesini, 22 Nisan 2026'da Türkiye'ye açık bir çağrı yapan Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha gerçekleştirdi ve Vladimir Putin ile Volodymyr Zelenski'yi Ankara'da veya İstanbul'da bir araya getirme talebini resmiyete döktü. Biz bu çağrıyı, çaresiz bir barış arayışından ziyade, Ukrayna'nın sahadaki kinetik kazanımlarını masada diplomatik bir kuşatmaya dönüştürme manevrası olarak okuyoruz. Orta Doğu'daki kaos, Karadeniz'deki enerji savaşları ve Batı'nın azalan mühimmat kapasitesi, tüm yolları yeniden Türkiye'nin diplomatik masasına çıkarıyor.

Cephedeki Paradoks: Pokrovsk'un Düşüşü ve Rusya'nın Pirus Zaferi

Masadaki diplomatik hamleleri doğru okuyabilmek için, öncelikle sahadaki kinetik gerçekliğin röntgenini çekmemiz gerekiyor. Rus ordusu, Temmuz 2024'te başlattığı ve aylarca süren Pokrovsk taarruzuna adeta tüm varlığını yatırdı. Askeri istihbarat verilerimiz, Rusya'nın bu stratejik lojistik merkezini ve komşu Myrnohrad'ı ele geçirmek için 110.000 ila 220.000 civarında personeli bölgeye sevk ettiğini ve 2026'nın başlarında bu şehirleri kontrol altına aldığını doğruluyor. Ancak bu ilerleyiş, Ukrayna tarafında ciddi bir krizin patlak vermesiyle hızlandı. Fransa'da Champagne Görev Gücü kapsamında eğitilen ve kamuoyuna Anne of Kyiv adıyla tanıtılan 155. Mekanize Tugay, Pokrovsk cephesinde yapısal bir çöküş yaşadı. Elimizdeki veriler, birliğin donanım açısından mükemmel seviyede olduğunu gösteriyor: Fransa, bu tugaya 18 adet CAESAR obüsü, 18 adet AMX-10RC zırhlı aracı ve 128 adet VAB personel taşıyıcı tahsis etti. Peki böylesine donanımlı elit bir birlik neden çöktü? Bizim analizimiz, çöküşün kök nedeninin derin bir liyakat ve doktrin uyuşmazlığı olduğunu kanıtlıyor. 2024 yılı Mart ve Kasım ayları arasında birlikten yaklaşık 1.700 asker firar etti. Fransa'daki Châlons Kampı'na eğitime gönderilen personelden yalnızca 51'i bir yıldan fazla askeri tecrübeye sahipti; geri kalan 4.000'den fazla acemi personel, sıkı bir denetim mekanizması olmadan doğrudan ateş hattına sürüldü. Bu organizasyonel iflasın ardından Ukrayna Devlet Soruşturma Bürosu (SBI), Albay Dmytro Ryumshin dahil olmak üzere komuta kademesine cezai soruşturma başlattı ve Genelkurmay Başkanı Oleksandr Syrsky birliği dağıtmak zorunda kaldı.

Tüm bu Ukrayna hatalarına rağmen, askeri harita üzerindeki analizimiz Pokrovsk zaferinin Rusya için operasyonel bir başarıdan ziyade yıkıcı bir Pirus Zaferi olduğuna işaret ediyor. Stratejik Araştırmalar Merkezi'nin (CSIS) I. Dünya Savaşı'ndaki Somme Muharebesi'nden bile daha yavaş olarak nitelendirdiği Rus ilerleyişi, 2026 baharında tamamen tıkandı. İncelediğimiz OSINT ve ISW raporları, Rus güçlerinin 24 Şubat - 24 Mart 2026 tarihleri arasında 4 mil karelik net toprak kaybettiğini belgeliyor. Mart 2026 sonu itibarıyla Ukrayna ordusu, toplam cephe hattında 27 kilometrekarelik net alan kazancına ulaştı. Bu toprak kayıplarının insan maliyetini incelediğimizde tablonun vahameti daha da artıyor. Ocak 2026 itibarıyla Rusya'nın savaşın başından bu yana verdiği toplam zayiat 1.2 milyon gibi devasa bir rakama ulaşırken, sadece geçtiğimiz ay 35.000 Rus askeri cephede saf dışı kaldı. Ukrayna Güvenlik Servisi'nin (SBU) elit Alpha birliği, sadece Pokrovsk çevresinde düzenlediği sızma operasyonlarında 1.500 Rus askerini etkisiz hale getirip, 20 tank ve 62 zırhlı aracı imha etti. Biz, elimizdeki bu verilerden şu kesin sonucu çıkarıyoruz: Rusya kinetik tükenmişlik sınırını çoktan aşmıştır ve Ukrayna, barış masasına kendi şartlarını dikte edebilecek bir güce ulaşmıştır.

Küresel Fay Hatlarının Kayması: İran Savaşı ve Diplomatik Boşluk

Savaşın kendi iç dinamikleri cephede kitlenirken, küresel çaptaki makro sarsıntılar diplomasi masasını tamamen devirdi. ABD ve İsrail ekseninin İran ile doğrudan bölgesel çatışmaya girmesi, uluslararası toplumun tüm önceliklerini bir gecede Orta Doğu'ya kaydırdı. Bizim edindiğimiz diplomatik istihbarat, bu kaymanın Ukrayna için ölümcül bir siyasi boşluk yarattığını gösteriyor. Ocak-Şubat 2026 döneminde İsviçre ve BAE ekseninde kurulan arabuluculuk masası, İran krizi patlak verdiğinde çöktü. Washington'un dikkati tamamen Hürmüz Boğazı'na yönelmişken, Kiev yönetiminin barış sürecini canlı tutabilmek için yeni bir aktöre ihtiyacı vardı. İşte bu noktada Sybiha'nın 22 Nisan'daki çıkışı oyunun kurallarını yeniden yazdı. Sybiha, Belarus veya Rusya sınırları içinde gerçekleşecek görüşmeleri reddederek doğrudan Türkiye'yi işaret etti. Biz bu hamleyi rafine bir jeopolitik akıl olarak okuyoruz. Sybiha, 2016-2021 yılları arasında Ukrayna'nın Ankara Büyükelçisi olarak görev yaptı; dolayısıyla Türk hariciyesinin kodlarını ve Ankara'nın Rusya ile olan asimetrik diyalog ağını hücresel düzeyde tanıyor. Sybiha'nın Antalya Diplomasi Forumu'nda Türkiye'nin benzersiz tecrübesini vurgulaması, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı Putin-Zelenski zirvesi için tek meşru ev sahibi olarak konumlandırıyor. Bazı analistler Türkiye'nin riskten kaçınacağını öne sürse de, bizim eleştirel okumamız, Ukrayna'nın Kremlin'i köşeye sıkıştırdığı yönündedir. Moskova, İsviçre'yi reddedebilir; ancak Türkiye'yi reddetmek, Rusya'nın Karadeniz'deki yegane lojistik nefes borusunu kesmek anlamına gelir.

Hürmüz İçin Karadeniz Modeli ve 10 Yıllık Körfez Anlaşmaları

Türkiye'nin bu eşsiz konumunu doğrulayan bir diğer gelişme, AB Körfez Özel Temsilcisi Luigi Di Maio'dan geldi. Di Maio, 27 Mart 2026'da Hürmüz Boğazı krizini çözmek için 2022'de Türkiye ve BM öncülüğünde kurulan Karadeniz Tahıl Modeli'ni doğrudan bir çözüm şablonu olarak sundu. Biz bu referansı fazlasıyla önemsiyoruz. Türkiye'nin İstanbul'da kurduğu Müşterek Koordinasyon Merkezi (JCC), savaşan iki ordunun amirallerini aynı masada toplayan eşsiz bir örnek olaydır. Di Maio'nun bu önerisi, Ankara'nın kriz yönetimi kapasitesinin evrensel bir altın standart olarak onaylandığını gösteriyor. Öte yandan Zelenski de bu krizi fırsata çeviriyor. Mart ve Nisan 2026 aylarında Drone Deal adını verdiği konseptle Ukrayna, elektronik harp direnci yüksek ve maliyeti sadece 10.000 Dolar olan ucuz önleyici drone teknolojilerini Körfez ülkelerine ihraç etmeye başladı. Bu bağlamda Ukrayna; Suudi Arabistan, Katar ve BAE ile 10 yıllık bağlayıcı savunma sözleşmeleri imzaladı. Biz, Ukrayna'nın bu agresif savunma diplomasisini; Kiev'in mağdur pozisyonundan çıkarak küresel güvenlik mimarisine teknoloji ihraç eden bir güvenlik sağlayıcısı rolüne sıçrama stratejisi olarak nitelendiriyoruz. Dolayısıyla Türkiye, İstanbul Süreci'ni yeniden başlattığında karşısında 2022'deki çaresiz Ukrayna'yı değil; savaş ekonomisini Körfez sermayesiyle entegre etmiş bir aktörü bulacaktır.

Enerji Satrancı: TurkStream ve BOTAŞ'ın Stratejik Kozu

Diplomatik masalar kurulurken, Ukrayna'nın sahada Rusya'nın en yumuşak karnı olan enerji altyapısına yönelik başlattığı asimetrik savaşı derinleştirdiğini tespit ediyoruz. Bu baskının merkezinde TurkStream ve Blue Stream yer alıyor. İncelediğimiz askeri raporlar, Ukrayna'nın bu hatları besleyen kompresör istasyonlarını sistematik hedef haline getirdiğini kanıtlıyor. 17-19 Mart 2026 tarihlerinde Ukrayna, 26 adet kamikaze drone ile Russkaya, Kazachya ve Beregovaya istasyonlarını hedef aldı. Rusya hasar olmadığını iddia etse de, Kremlin'in bu eylemleri enerji terörizmi olarak adlandırması durumun vahametini ortaya koyuyor. Biz bu saldırıları zekice kurgulanmış bir jeopolitik şantaj olarak okuyoruz. TurkStream, Rusya'nın Avrupa'ya uzanan hayatta kalmış tek devasa gaz arteridir. Ancak asıl kritik nokta, Türkiye-Rusya ilişkilerindeki zamanlamadır. BOTAŞ ile Gazprom arasındaki yıllık 22 milyar metreküplük alım sözleşmeleri 31 Aralık 2025'te sona ermesi gerekirken, BOTAŞ bu kontratları sadece bir yıl uzatma kararı aldı. Neden sadece bir yıl? Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar'ın açıklamaları stratejiyi netleştiriyor: Türkiye, LNG payını %31'den %44'e çıkararak tedarik zincirini çeşitlendiriyor. BOTAŞ; ExxonMobil ve Chevron ile görüşürken, Eni ve SEFE ile 10'ar yıllık anlaşmalar imzaladı. Bizim stratejik okumamıza göre Ukrayna, Rus gazının güvenliğinin kendi inisiyatifinde olduğu mesajını veriyor. Bu durum, Ankara'nın yıl sonunda Gazprom'dan %15 ila %20 oranında radikal bir fiyat indirimi talep etmesini sağlayacak devasa bir kozdur.

Karadeniz'de Yükselen Sular: Altura Tankeri ve Montrö Çıkmazı

Deniz taşımacılığına yönelik kinetik vuruşlar, Karadeniz'de suların tehlikeli şekilde yükseldiğini gösteriyor. 26 Mart 2026'da İstanbul Boğazı'nın 26 mil açığında Altura isimli tanker, Ukrayna menşeli bir insansız deniz aracıyla vuruldu. Suezmax sınıfı bu devasa platform, Rusya'nın Novorossiysk limanından yüklediği 1 milyon varil petrolü taşıyan gölge filonun bir parçasıydı. Gemideki yükün piyasa değeri 109 milyon dolar civarındaydı. Bu olayı Ukrayna'nın sistematik stratejisinin bir parçası olarak değerlendiriyoruz. Ancak Altura'nın Boğaz girişinde vurulması, Türkiye için eşsiz bir çevresel felaket riski ve hukuk krizidir. Montrö Boğazlar Sözleşmesi uyarınca Türkiye, sivil ticaret gemilerinin geçişini garanti etmekle yükümlüdür. Ancak bu gemiler kağıt üzerinde sivil, fiiliyatta ise Rus savaş makinesini fonlayan melez araçlardır. Bizim stratejik çıkarımımız şudur: Ukrayna, gölge filoyu Türk karasularının dibinde vurarak, Türkiye'nin tarafsızlık lüksünü elinden alıyor. Ankara'nın güvenliği tesis edebilmesi için çatışmanın bitmesi gerekiyor; yani Kiev, yarattığı kontrollü tırmanışla Türkiye'yi aktif arabuluculuğa zorluyor.

Sonuç: Ankara Zirveye Hazır mı?

Bugün vardığımız nihai analiz noktası, İstanbul Süreci'nin küresel zorunluluklarla masaya döndüğüdür. Ukrayna'nın zirve çağrısını zayıflık değil, momentumun bir sonucu olarak görüyoruz. Rusya'nın Karadeniz'deki savunma postürünün iflası ve Montrö'ye olan asimetrik bağımlılığı, Kremlin'i Ankara'nın inisiyatifine mahkum ediyor. Biz Stratejik Analiz ekibi olarak iddia ediyoruz ki; Türkiye, hem karasularındaki çevresel yıkım riskini bertaraf etmek hem de 2026 sonundaki doğalgaz pazarlıklarında elini güçlendirmek için bu zirveye ev sahipliği yapmak zorundadır. Savaşın gidişatını belirleyecek tek pusula yeniden İstanbul'u göstermektedir.